ABD ile İran ortasında uzun müddettir devam eden müzakerelerde varılan mutabakatın detayları netleşmeye başladı. İran’dan üst seviye muteber kaynaklardan edinilen bilgiye nazaran taraflar ortasında görüşülen 14 unsurluk taslak muahede; Hürmüz Boğazı’nın tekrar açılmasından deniz ablukasının kaldırılmasına, İran’a ilişkin dondurulmuş milyarlarca dolarlık fonun özgür bırakılmasından yaptırımların askıya alınmasına kadar çok sayıda kritik başlık içeriyor. Taslak metin, sadece bölgenin değil global güç piyasalarının ve memleketler arası diplomasinin geleceğini de yakından ilgilendiriyor.

ANLAŞMANIN MERKEZİNDE ATEŞKES VE OLAĞANLAŞMA VAR

Taslak metne nazaran birinci etapta bölgede tansiyonu düşürecek adımlar atılacak. Bilhassa Lübnan dahil tüm cephelerde çatışmaların sona erdirilmesi ve taraflar ortasında kalıcı bir ateşkes yeri oluşturulması hedefleniyor.

Anlaşmanın dikkat çeken kısımlarından biri de ABD’nin İran’ın iç işlerine karışmama ve ülkenin egemenliğine hürmet gösterme taahhüdü oldu.

HÜRMÜZ BOĞAZI YİNE AÇILIYOR

Taslağın en değerli hususlarından biri Hürmüz Boğazı’nın yine milletlerarası deniz trafiğine açılması. Dünyadaki petrol ticaretinin kıymetli kısmının geçtiği boğazın açılmasıyla birlikte güç piyasalarında yeni bir periyodun başlaması bekleniyor.

Ayrıca ABD’nin uyguladığı deniz ablukasının kaldırılması ve İran etrafındaki askeri ögelerini geri çekmesi de taslakta yer alan hususlar ortasında bulunuyor.

İRAN’A İLİŞKİN 24 MİLYAR DOLAR HÜR BIRAKILACAK

Ekonomik başlıklarda ise dikkat çeken düzenlemeler bulunuyor. Taslak metne nazaran İran’a ilişkin dondurulmuş 24 milyar dolarlık fonun hür bırakılması planlanıyor. Bu fiyatın yarısının müzakereler başlamadan evvel İran’ın kullanımına açılması öngörülüyor.

Ayrıca İran petrolü ve petrokimya eserlerine yönelik yaptırımların askıya alınmasıyla birlikte Tahran idaresinin güç gelirlerine tekrar tam erişim sağlaması hedefleniyor.

NÜKLEER MÜZAKERELER İÇİN 60 GÜNLÜK SÜREÇ

Taslak, İran’ın nükleer programı konusunda da yeni bir yol haritası içeriyor. Buna nazaran taraflar, yaptırımların kaldırılması ve nükleer faaliyetlerin geleceğinin belirlenmesi emeliyle 60 günlük resmi müzakere süreci yürütecek.

İran ise Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması (NPT) kapsamındaki yükümlülüklerini yine teyit edecek ve nükleer silah geliştirmeme taahhüdünü yineleyecek.

İŞTE UNSUR HUSUS 14 UNSURLUK TASLAK ANLAŞMA

1- Lübnan dahil tüm cephelerde kalıcı ve derhal düşmanlıkların sona erdirilmesi.

2- ABD’nin İran’ın iç işlerine karışmama ve İran İslam Cumhuriyeti’nin egemenliğine hürmet gösterme taahhüdü.

3- Deniz ablukasının 30 gün içinde büsbütün kaldırılması.

4- ABD’nin İran etrafındaki askeri güçlerini geri çekme taahhüdü.

5- İran’ın düzenlemeleriyle Hürmüz Boğazı’nın 30 gün içinde tekrar açılması.

6- Petrol, petrokimya eserleri ve türevlerinin satışına yönelik yaptırımların askıya alınması ve İran’ın mali kaynaklarına tam erişim sağlaması.

7- ABD ve müttefikleri tarafından en az 300 milyar dolarlık tekrar yapılanma planlarının sunulması.

8- Nükleer mevzulara dayalı sonuncu muahedeye varılması ve ABD’nin birincil, ikincil yaptırımlarıyla BM Güvenlik Kurulu ve UAEA kaynaklı kısıtlamaların kaldırılması maksadıyla 60 günlük müzakereler yürütülmesi.

9- İran’ın NPT kapsamında nükleer silah üretmeme taahhüdünü yinelemesi.

10- Müzakere süreci boyunca ABD’nin bölgedeki güçlerini artırmaması ve yeni yaptırımlar uygulamaması.

11- Müzakerelerin son 60 günlük devrinde dondurulmuş İran fonlarından 24 milyar doların özgür bırakılması ve bu ölçünün yarısının müzakereler başlamadan evvel İran’a verilmesi.

12- Mutabakatın uygulanması için bir izleme düzeneği kurulması.

13- Sonuncu mutabakatın BM Güvenlik Kurulu kararıyla onaylanması.

14- Sonuncu müzakerelerin sırf zenginleştirilmiş uranyumun akıbeti, zenginleştirme faaliyetleri, yaptırımların kaldırılması ve İran’ın ekonomik yine yapılanması hususlarını kapsaması; İran’ın füze programı ile bölgedeki müttefik kümelere takviyesinin müzakere gündeminden çıkarılması.

DÜNYANIN GÖZÜ İMZA SÜRECİNDE

Taslak metindeki hususların hayata geçirilmesi halinde sırf ABD-İran ilgilerinde değil, Orta Doğu’nun genel dengelerinde de kıymetli değişiklikler yaşanabileceği bedellendiriliyor. Bilhassa Hürmüz Boğazı’nın tekrar açılması, yaptırımların gevşetilmesi ve milyarlarca dolarlık fonların hür bırakılması global güç ve finans piyasaları açısından kritik gelişmeler ortasında gösteriliyor.

Kaynak: Haberler.com