Rugby alanlarından basketbol arenalarına kadar spor dünyasının en ikonik manzaralarından biri olan Haka, son devirde “Avustralyalılar neden Haka dansı yapıyor?” aramalarıyla gündeme oturdu. Lakin yaygın kanının tersine Haka, Avustralya‘ya değil, komşusu Yeni Zelanda’ya has bir Maori geleneğidir. Avustralya spor kadroları vakit zaman misal yerli dansları (Corroboree gibi) sergilese de Haka’nın o meşhur gücü Yeni Zelanda ile özdeşleşmiştir. Pekala, bu dansın söz manası nedir? Bayanlar ve çocuklar Haka yapabilir mi? Haka dansının kökenlerine ve çağdaş dünyadaki etkileyici rolüne dair kapsamlı rehberimiz haberimizde!
HAKA DANSI NEDİR, MANASI NE? AVUSTRALYALILAR NEDEN HAKA DANSI YAPIYOR?
Dünya spor arenalarında, bilhassa de rugby maçlarından evvel izlemeye alıştığımız, sert el kol hareketleri, yere vurulan ayaklar ve dışarı çıkarılan lisanlarla karakterize edilen o etkileyici ritüel, her vakit büyük bir merak konusu olmuştur. Birçok kişi “Haka Dansı nedir, manası ne?” sorusunun yanı sıra, bu dansın hangi ülkeye ilişkin olduğu konusunda da vakit zaman baş karışıklığı yaşamaktadır. Bilhassa “Avustralyalılar neden Haka dansı yapıyor?” araması, bu kültürel mirasın coğrafik kökenine dair en büyük yanlış anlaşılmalardan birini ortaya koymaktadır. İşte Haka dansının derin manası, kökeni ve çağdaş dünyadaki yeri.
HAKA DANSI NEDİR VE KÖKENİ NERESİDİR?
Haka, sanılanın bilakis Avustralya’ya değil, Yeni Zelanda’nın yerli halkı olan Maorilere ilişkin klâsik bir danstır. “Haka” sözü Maori lisanında genel manasıyla “dans” yahut “şarkı eşliğinde icra edilen performans” manasına gelir. Bu ritüel; sesin, beden hareketlerinin, gözlerin ve lisanın senkronize bir biçimde kullanıldığı bütünsel bir performanstır.
Haka, yalnızca tek bir tipten ibaret değildir. Maoriler bu dansı yalnızca savaşa giderken değil; konukları karşılamak, büyük muvaffakiyetleri kutlamak, cenaze merasimlerinde hürmet duruşunda bulunmak yahut toplumsal bir ileti vermek için de kullanırlar. Dansın temelinde yatan ana öge, kişinin içindeki gücü dışarı vurması ve atalarından aldığı manevi mirası (mana) onurlandırmasıdır.
HAKA DANSI MANASI NE? FİGÜRLER NE TABİR EDİYOR?
Haka dansını birinci kere izleyen birisi için bu performans korkutucu bir meydan okuma üzere görünebilir. Lakin dansın her figürünün derin bir sembolik manası vardır:
Yere Vurulan Ayaklar: Toprak anaya (Papatuanuku) olan bağlılığı ve ondan güç almayı simgeler.
Göğse ve Bacaklara Vurulan Eller: Bedenin canlanmasını, gücün (chi/mana) yükselmesini tabir eder.
Pukana (Gözlerin Büyütülmesi): Ruhun uyanışını ve karşı tarafa verilen kararlılık iletisini simgeler.
Whetero (Dilin Dışarı Çıkarılması): Savaş versiyonlarında düşmana karşı bir korkusuzluk göstergesi ve meydan okuma manasına gelir.
Haka’nın en meşhur tipi olan “Ka Mate”, 1820’lerde bir kabile şefi olan Te Rauparaha tarafından, peşindeki düşmanlardan kurtulup hayatta kalışını kutlamak için bestelenmiştir. Yani aslında Haka, temelde bir mevt kalım uğraşının ve hayata tutunmanın kutlamasıdır.
AVUSTRALYALILAR NEDEN HAKA DANSI YAPIYOR? (GERÇEK VE YANLIŞ BİLİNENLER)
İnternet ortamında sıkça sorulan “Avustralyalılar neden Haka dansı yapıyor?” sorusu aslında teknik olarak bir yanlış anlamaya dayanmaktadır. Avustralya Ulusal Ekipleri (Wallabies) Haka dansı yapmaz. Haka dansı, Yeni Zelanda Ulusal Kadrosu olan All Blacks ile özdeşleşmiştir.
Ancak bu baş karışıklığının birkaç geçerli sebebi olabilir:
Kültürel Yakınlık: Avustralya ve Yeni Zelanda coğrafik ve tarihi olarak birbirine çok yakın (ANZAK bağı gibi) iki ülkedir. Birçok Avustralyalı kadroda Maori kökenli oyuncular bulunabilir.
Avustralya Yerli Dansları: Avustralya’nın yerli halkı olan Aborjinlerin de kendilerine has savaş ve karşılama dansları (Corroboree gibi) vardır. Avustralya grupları bazen bu Aborjin danslarını stantlar, lakin bu Haka değildir.
Anzak Aktiflikleri: Kimi özel anma merasimlerinde Avustralyalı ve Yeni Zelandalı askerlerin yahut sportmenlerin ortaklaşa hürmet duruşu niteliğinde Haka yaptığı görülebilir.
HAKA DANSI YALNIZCA BİR SAVAŞ DANSI MIDIR?
Haka hakkındaki en büyük efsanelerden biri, onun yalnızca bir savaş dansı olduğudur. Meğer Maoriler için Haka hayatın her anındadır. Düğünlerde damadın ve arkadaşlarının geline olan hürmetini göstermek için yaptığı Haka görüntüleri bugün dijital mecralarda milyonlarca defa izlenmektedir. Emsal halde, mezuniyet merasimlerinde öğrencilerin öğretmenlerine olan teşekkürü yahut cenazelerde vefat eden bireye veda etmek için yapılan Haka, bu ritüelin ne kadar derin bir sevgi ve hürmet barındırdığını gösterir.
SPOR DÜNYASINDA HAKA’NIN ETKİSİ
Haka, dünya çapındaki popülaritesini elbet Yeni Zelanda Rugby Ulusal Kadrosu All Blacks’e borçludur. 1905 yılından beri maçlardan evvel Haka yapan ekip, bu geleneği global bir marka haline getirmiştir. Günümüzde yalnızca rugby değil, basketbol (Tall Blacks) ve öbür branşlarda da Yeni Zelandalı atletler rakiplerine karşı bu ruhsal ve fizikî üstünlüğü simgeleyen dansı icra etmektedir.
Haka, Yeni Zelanda’nın kalbidir. Manası, yalnızca bir meydan okuma değil; birlik, beraberlik, tarih ve hayatta kalma sevincidir. Avustralya ile komşuluk bağlantıları olsa da, Haka’nın ruhu büsbütün Maori kültürüne ve Yeni Zelanda topraklarına aittir.
Kaynak: Haberler.com
