Haber – Tahlil: Yusuf KANLI
(LEFKOŞA )- Kıbrıs sıkıntısında uzun müddettir görülmeyen ölçekte bir diplomatik hareketlilik yaşanırken, Birleşmiş Milletler’in üzerinde çalıştığı yeni teşebbüsün evvelki müzakere süreçlerinden farklı bir mantık üzerine inşa edilmeye çalışıldığı istikametinde işaretler ortaya çıkıyor.
Birleşmiş Milletler (BM) Genel Sekreteri Antonio Guterres’in Kıbrıs Şahsî Temsilcisi Maria Angela Holguin’in Lefkoşa, Ankara, Atina, Brüksel ve New York’u kapsayan ağır temas trafiği sonrasında tamamlanması beklenen strateji dokümanının, temmuz sonu yahut ağustos başında Cenevre’de yapılması öngörülen genişletilmiş 5 artı 1 toplantısına temel oluşturması hedefleniyor.
Diplomatik kaynaklara nazaran, hedef, geçmişte tekraren denenen ve sonuç alınamayan müzakere süreçlerini tekrarlamak değil, tarafların telaşlarını dikkate alan “yeni bir siyasi çerçeve” oluşturmak. Cumhurbaşkanı Tufan Erhürman’ın son aylarda ortaya koyduğu yaklaşımın ve bilhassa seçilmesi sonrasında birinci görüşmesinde BM’ye aktardığı metodolojinin, yeni teşebbüsün şekillenmesinde giderek daha fazla yük kazandığı bedellendiriliyor.
ERHÜRMAN’IN DÖRT HUSUSU MASANIN MERKEZİNDE
Holguín ile yaptığı görüşmenin akabinde ANKA’ya konuşan Cumhurbaşkanı Erhürman, Kıbrıs Türk tarafının ortaya koyduğu dört unsurluk metodolojiyi içermeyen bir sürecin içerisinde yer almayacaklarını açık biçimde söz etti.
Ancak Erhürman’ın açıklamaları sadece kırmızı çizgilerden ibaret değil. Cumhurbaşkanı’nın verdiği bildiriler, BM’nin son periyotta Kıbrıs Türk tarafının tasalarını daha dikkatli dinlediği ve bunları yeni teşebbüse yansıtmaya çalıştığı istikametinde bir izlenim de ortaya koyuyor.
“Beklentilerimizin akomode edilmeye, içselleştirilmeye çalışıldığını görüyoruz” diyen Erhürman, bu nedenle hem Holguin’in hem de Genel Sekreter Guterres’in uğraşlarını olumlu gördüğünü söyledi.”
Cumhurbaşkanı’nın savunduğu metodoloji; siyasi eşitliğin baştan kabul edilmesi, müzakerelerin makul bir vakit çerçevesi içerisinde yürütülmesi, geçmişte sağlanan yakınlaşmaların korunması ve muhtemel bir başarısızlık halinde Kıbrıs Türk tarafının tekrar mevcut statükoya mahküm edilmemesi prensiplerini içeriyor.
Özellikle son ögenin yeni teşebbüs açısından belirleyici hale geldiği görülüyor. Kıbrıs Türk tarafında uzun yıllardır lisana getirilen temel itirazlardan biri, her başarısız müzakere sürecinin akabinde adanın tekrar başlangıç noktasına dönmesi ve tahlil iradesi gösteren tarafın rastgele bir kazanım elde edememesi olmuştu.
2004 Annan Planı referandumu sonrasında yaşanan hayal kırıklığı ve 2017 Crans Montana görüşmelerinin başarısızlıkla sonuçlanmasının akabinde ortaya çıkan tablo da bu değerlendirmelerin temelini oluşturuyor.
Bu nedenle diplomatik etraflarda, yeni teşebbüsün en kıymetli farklılığının “çözüm olmazsa bile statükoya geri dönülmemesi” anlayışını sürecin sonuna bırakmak yerine başından itibaren dikkate alması, adım adım açılımlar içermesi olduğu konuşuluyor.
“5 ARTI 1 OLSUN LAKİN MANALI OLSUN”
Cumhurbaşkanı Erhürman, Kıbrıs Türk tarafının hiçbir vakit genişletilmiş 5 artı 1 formatına karşı olmadığını bilhassa vurguladı. Lakin geçmişte gerçekleştirilen birtakım toplantıların sadece itimat artırıcı tedbirleri ele almakla hudutlu kaldığını hatırlatan Erhürman, yeni toplantının birebir bahtı paylaşmaması gerektiğini söyledi.
“Daha evvelki 5 artı 1’lerde olduğu üzere mezar paklığı konuşmaya gitmeyelim” sözlerini kullanan Cumhurbaşkanı, garantör ülkelerin ve Genel Sekreter’in iştirakiyle yapılacak bir toplantının önemli siyasi içerik taşıması gerektiğini belirtti.”
Bu nedenle temmuz sonu yahut ağustos başında yapılması konuşulan toplantının kendisinden çok, o toplantıya hangi hazırlıklarla gidileceğinin değer taşıdığına dikkati çekti. Erhürman’a nazaran, problem bir 5 artı 1 toplantısının yapılıp yapılmaması değil, sonuç üretme potansiyeli taşıyan bir siyasi zeminin oluşturulup oluşturulamayacağı.
AVRUPA BİRLİĞİ MASADA DEĞİL LAKİN SÜREÇTE OLABİLİR
Yeni teşebbüsün dikkati çeken ögelerinden biri de Avrupa Birliği’nin (AB) geçmiş periyotlara nazaran daha görünür hale gelmesi. Tekrar de Erhürman, AB’nin müzakere masasının resmi bir tarafı olmasına hem Kıbrıs Türk tarafının hem de Türkiye’nin karşı olduğunu açık biçimde lisana getirdi.
“Güney Kıbrıs esasen AB üyesidir. Bu koşullarda Ağabey’in masanın modülü olması tarafsızlık özelliğini büsbütün ortadan kaldırır” diyen Erhürman, bununla birlikte Ağabey’in süreç dışında çok kıymetli katkılar sağlayabileceğini de vurguladı.”
Özellikle Direkt Ticaret Tüzüğü üzere yıllardır bekleyen düzenlemelerin AB’nin yetki alanında bulunduğunu hatırlatan Erhürman, Brüksel’in süreci kolaylaştırıcı adımlar atmasının hem mümkün hem de gerekli olduğunu söyledi.
Cumhurbaşkanı ayrıyeten Ağabey’in tarihî olarak Kıbrıs sıkıntısının bugünkü noktaya gelmesinde rol oynadığını belirterek, bu nedenle tahlil tarafındaki gayretlere katkı yapma sorumluluğu da bulunduğunu tabir etti.
Diplomatik kaynaklar da bu değerlendirmeyi paylaşarak, AB’nin masaya oturmasından çok, tarafların siyasi risk almasını kolaylaştıracak bir atmosfer yaratmasının daha gerçekçi olduğunu belirtiyor.
Bu çerçevede Gümrük Birliği’nin güncellenmesi, yüksek seviyeli siyasi diyaloğun tekrar başlaması, güç güvenliği alanında iş birliğinin geliştirilmesi ve Türkiye-AB bağlantılarındaki genel iklimin uygunlaştırılması üzere başlıkların yeni sürece olumlu katkı yapabileceği değerlendiriliyor.
Nitekim AB Konseyi Başkanı Antonio Costa, Avrupa Komitesi Lideri Ursula von der Leyen ve AB Dış Siyaset ve Güvenlik Yüksek Temsilcisi Kaja Kallas’ın gelecek ay Ankara’da yapılacak NATO Doruğu sırasında Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile görüşmek için teşebbüste bulunduğu belirtiliyor.
DEĞİŞEN BÖLGESEL DENKLEM
Erhürman, Ankara’daki NATO Tepesi’nin direkt Kıbrıs gündemiyle toplanmayacağını, fakat değişen bölgesel şartlar nedeniyle Kıbrıs’ın başkanlar ortasındaki temaslarda kesinlikle gündeme geleceğini düşündüğünü söyledi.
Kıbrıs’ın güç güvenliği, deniz yetki alanları, ticaret yolları ve bölgesel güvenlik açısından taşıdığı stratejik kıymetin son yıllarda daha da arttığını belirten Cumhurbaşkanı Erhürman, AB’nin de bu nedenle Kıbrıs problemine geçmişe kıyasla daha fazla ilgi göstermeye başladığını tabir etti.
Diplomatik çevreler de İsrail-İran tansiyonu, Avrupa’nın güç güvenliği arayışları, Doğu Akdeniz’in artan stratejik değeri ve Türkiye-AB münasebetlerinde gözlenen yine yakınlaşma eforlarının Kıbrıs evrakına yeni bir ehemmiyet kazandırdığı görüşünde.
HOLGUIN’IN DİPLOMASİ MARATONU
Bu çerçevede Holguin’in önümüzdeki haftalarda yürüteceği diplomasi trafiği kritik ehemmiyet taşıyor. Cumhurbaşkanı Erhürman ve Rum önder Nikos Hristodulidis ile cumartesi günü yine görüşecek olan Holguin’in, pazar günü adadan ayrılması bekleniyor.
BM temsilcisi daha sonra 15 Haziran’da Ankara’da Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, 16 Haziran’da ise Atina’da Yunanistan Dışişleri Bakanı Yorgos Gerapetritis ile temaslarda bulunacak. Daha sonra Kolombiya’ya dönecek olan özel temsilci, değerlendirmeleri sonrasında Brüksel’de AB yetkilileriyle de görüşmeler yapması planlanlıyor.
Ardından New York’ta Genel Sekreter Guterres ile kapsamlı bir kıymetlendirme gerçekleştirecek olan Holguin’in, muhtaçlık duyulması halinde yine adaya dönerek önderlerle bir cins daha görüşebileceği belirtiliyor.
Bütün bu temasların sonucunda hazırlanacak “strateji belgesinin” yeni sürecin yol haritasını ve yıl sonuna kadar sağlanması hedeflenen adada tahlilin bel kemiğini oluşturması bekleniyor.
Diplomatik kaynaklar, temmuz sonu yahut ağustos başında yapılması öngörülen 5 artı 1 toplantısının bir sonuç konferansından çok yeni ve yüksek ritimli bir siyasi sürecin başlangıç noktası olmasının hedeflendiğini belirtiyor.
Bu nedenle önümüzdeki haftalarda Ankara, Atina, Brüksel ve New York’ta yapılacak görüşmelerin akabinde ortaya çıkacak strateji dokümanının, sadece yeni bir müzakere teşebbüsünün değil, birebir vakitte Kıbrıs Türk tarafının uzun müddettir savunduğu “çözüm olmazsa bile statükoya geri dönülmemesi” anlayışının milletlerarası diplomasiye ne ölçüde yansıyacağını da göstereceği bedellendiriliyor.
Kaynak: Haberler.com
