ABD ve İran, savaşı sona erdirecek 14 unsurluk mutabakat metnini elektronik olarak imzaladı. Sonuncu muahede için 60 günlük müzakere süreci başladı.
14 UNSURLUK MUTABAKATTA 6. UNSUR DİKKAT ÇEKTİ
Ortaya çıkan 14 unsurluk mutabakat metninde memleketler arası kamuoyunun en çok dikkatini çeken ayrıntı, direkt İran‘ın ekonomik kalkınmasını hedefleyen 6. husus oldu. Bu hususla birlikte, ABD’nin bölgesel müttefikleriyle birlikte İran‘a milyarlarca dolarlık fon sağlayacağı resmi bir yer kazanmış oldu.
“300 MİLYAR DOLARLIK” O MADDE
Mutabakatın 6. hususunda yer alan ve ABD’nin taahhütlerini bağlayıcı hale getiren o tarihi tabirler resmi metne şu formda kayda geçti:
“ABD, bölgesel ortaklarıyla birlikte İran İslam Cumhuriyeti’nin tekrar inşası ve ekonomik kalkınması için en az 300 milyar ABD doları fiyatında, kesin ve karşılıklı olarak mutabık kalınan bir plan hazırlamayı taahhüt etmektedir. Bu planın uygulanmasına yönelik sistem, 60 gün içinde imzalanacak kesin muahedenin bir kesimi olarak kesinleştirilecektir. İlgili finansal süreçler için gerekli olan tüm lisanslar, muafiyetler ve müsaadeler ABD tarafından verilecektir.”
TRUMP DEFALARCA YALANLAMIŞTI
Abd Başkanı Donald Trump, bugüne kadar tekraren yalanladığı ve kesin bir lisanla karşı çıktığı İran ile ilgili kritik bir ekonomik taahhüdün altına imza attı. Daha evvel “asılsız” olduğunu tez ettiği devasa yatırım konusu, taraflar ortasında hazırlanan resmi mutabakat metninde açıkça yer buldu.
İŞTE 14 UNSURLUK MUTABAKAT ZAPTI
ABD’li yetkilinin okuduğu 14 unsurluk mutabakat metni ise şu hususlardan oluşuyor:
“1- ABD ile İran İslam Cumhuriyeti, Lübnan da dahil olmak üzere tüm cephelerdeki askeri operasyonların derhal ve kalıcı olarak sona erdirildiğini ilan etmek, bundan bu türlü birbirlerine karşı rastgele bir savaş yahut askeri operasyon başlatmamayı taahhüt etmek, birbirlerine karşı güç kullanmaktan yahut güç kullanma tehdidinde bulunmaktan kaçınmak ve Lübnan’ın toprak bütünlüğünü ve egemenliğini garanti altına almak emeliyle bu mutabakat zaptını imzalamaktadırlar. Kesin mutabakat, Lübnan dahil olmak üzere tüm cephelerdeki savaşın kalıcı olarak sona erdirilmesini ve bu paragrafın öteki kararlarını teyit edecektir.
2- ABD ve İran İslam Cumhuriyeti, birbirlerinin egemenliğine ve toprak bütünlüğüne hürmet göstermeyi ve birbirlerinin iç işlerine karışmamayı taahhüt ederler.
3- ABD ve İran İslam Cumhuriyeti, en fazla 60 gün içinde kesin muahedeyi müzakere edip sonuçlandırmayı taahhüt eder, bu mühlet, karşılıklı istek ile uzatılabilir.
4- Bu mutabakat zaptının imzalanmasının çabucak akabinde ABD, İran İslam Cumhuriyeti’ne yönelik deniz ablukasını ve her türlü engellemeyi yahut aksaklığı kaldırmaya başlayacak ve deniz ablukasını 30 gün içinde büsbütün sona erdirecektir. Bu mühlet zarfında, gemilerin trafiği, İran İslam Cumhuriyeti tarafından tekrar tesis edilen savaş öncesi trafik hacmine orantılı olacaktır. ABD ayrıyeten, en son mutabakatın imzalanmasından sonraki 30 gün içinde İran İslam Cumhuriyeti sonları yakınındaki kuvvetlerini geri çekmeyi taahhüt eder.
5- Bu mutabakat zaptının imzalanmasının akabinde İran İslam Cumhuriyeti, ticari gemilerin İran Körfezi’nden Umman Denizi’ne ve aksisi tarafta, sadece 60 gün müddetle, fiyatsız ve inançlı bir halde geçiş yapabilmeleri için elinden gelen tüm çabayı göstererek gerekli düzenlemeleri yapacaktır. Ticari gemilerin trafiği derhal başlayacak ve İran İslam Cumhuriyeti tarafından teknik ve askeri mahzurların kaldırılması ve mayın paklığı gerekliliği göz önünde bulundurularak, bu düzenlemeler 30 gün içinde yürürlüğe girecektir. İran İslam Cumhuriyeti, geçerli milletlerarası hukuk ve Hürmüz Boğazı kıyı devletlerinin egemenlik hakları çerçevesinde, öteki Basra Körfezi kıyı devletleriyle görüşerek Hürmüz Boğazı’ndaki gelecekteki yönetim ve denizcilik hizmetlerini belirlemek üzere Umman Sultanlığı ile diyalog kuracaktır.
6- ABD, bölgesel ortaklarıyla birlikte İran İslam Cumhuriyeti’nin yine inşası ve ekonomik kalkınması için en az 300 milyar ABD doları fiyatında, kesin ve karşılıklı olarak mutabık kalınan bir plan hazırlamayı taahhüt etmektedir. Bu planın uygulanmasına yönelik sistem, 60 gün içinde imzalanacak kesin muahedenin bir modülü olarak kesinleştirilecektir. İlgili finansal süreçler için gerekli olan tüm lisanslar, muafiyetler ve müsaadeler ABD tarafından verilecektir.
7- ABD, en son mutabakatın bir kesimi olarak, üzerinde mutabık kalınan bir takvime nazaran, Birleşmiş Milletler Güvenlik Kurulu kararları, Milletlerarası Atom Gücü Ajansı (UAEA) Yönetim Kurulu kararları, tüm tek taraflı ABD yaptırımları, birincil ve ikincil yaptırımlar dahil olmak üzere kaldırmayı taahhüt eder. İran İslam Cumhuriyeti ve ABD, üstte bahsedilen yaptırımların kaldırılması konusunun kritik ehemmiyetini kabul eder ve bu mevzularda karşılıklı mutabakat sağlamak emeliyle müzakerelerde bu sıkıntıları derhal ele alma niyetlerini tabir ederler.
8- İran İslam Cumhuriyeti, nükleer silah temin etmeyeceğini yahut geliştirmeyeceğini bir defa daha teyit etmektedir. ABD ve İran İslam Cumhuriyeti, yedinci paragrafta belirtilen takvime uygun olarak karşılıklı olarak mutabık kalınacak bir düzenek çerçevesinde, zenginleştirilmiş materyal stoklarının imhasını, UAEA nezareti altında yerinde seyreltme yoluyla gerçekleştirilecek taban metotla tahlile kavuşturmak üzere anlaşmışlardır. Taraflar ayrıyeten, sonuncu muahedede üzerinde mutabık kalınacak tatmin edici bir çerçeve temelinde, zenginleştirme sorununu ve İran İslam Cumhuriyeti’nin nükleer gereksinimleriyle ilgili başka karşılıklı olarak kararlaştırılan mevzuları görüşmeyi kabul etmişlerdir. Son muahede, bu paragrafın kararlarını teyit edecek ve İran İslam Cumhuriyeti, üstte belirtilen nükleer sıkıntıların hayati kıymetini kabul edecektir. Taraflar, bu sıkıntılar üzerinde karşılıklı mutabakat sağlamak hedefiyle müzakerelerde bu mevzuları derhal ele alma niyetlerini söz etmektedirler.
9- En son mutabakat imzalanana kadar, ABD ve İran İslam Cumhuriyeti mevcut durumu müdafaayı kabul ederler. İran İslam Cumhuriyeti nükleer programının mevcut durumunu koruyacak, ABD ise rastgele bir yeni yaptırım uygulamayacak ve bölgeye ek asker konuşlandırmayacaktır.
10- ABD, bu mutabakat zaptının imzalanmasının çabucak akabinde ve yaptırımların sona ermesine kadar, ABD Hazine Bakanlığının İran ham petrolü, petrol eserleri ve türevlerinin ihracatı ile bankacılık süreçleri, sigortacılık, nakliye vb. dahil olmak üzere tüm ilgili hizmetler için muafiyetler vereceğini taahhüt eder.
11- ABD, bu mutabakat zaptının yürürlüğe girmesiyle birlikte İran İslam Cumhuriyeti’ne ilişkin dondurulmuş yahut kısıtlanmış fon ve varlıkların kullanımına tam olarak açılmasını taahhüt eder. ABD ile İran İslam Cumhuriyeti, müzakereler sırasında bu fonların hür bırakılmasına ait metotlar üzerinde karşılıklı olarak mutabık kalacaktır. Bu fonlar, ister asıl hesaptan ister havale yoluyla elde edilsin, İran İslam Cumhuriyeti Merkez Bankası tarafından belirlenen sonuncu lehtara yapılacak ödemeler için tam olarak kullanılabilir hale getirilecektir. ABD, buna uygun olarak gerekli tüm lisans ve müsaadeleri vermeyi taahhüt eder.
12- ABD ve İran İslam Cumhuriyeti, bu mutabakat zaptının başarılı bir halde uygulanmasını ve sonuncu mutabakata gelecekte uyulmasını izlemek üzere bir yürütme sisteminin kurulacağı konusunda mutabık kalmışlardır.
13- Bu mutabakat zaptının imzalanmasının akabinde, bu mutabakat zaptının 1, 4, 5, 10 ve 11. paragraflarının uygulanmaya başlanması ve bu önlemlerin uygulanmaya devam edilmesi şartıyla, ABD ve İran İslam Cumhuriyeti, kesin muahede konusunda münhasıran öteki paragraflar üzerinde müzakerelere başlayacaktır.
14- Sonuncu muahede, bağlayıcı bir BM Güvenlik Kurulu kararıyla onaylanacaktır.”
PAKİSTAN DA MUTABAKAT METNİNİ İMZALADI
Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif, mutabakat mutabakatına dair ayrıntıları paylaştı.
İki ülkenin “İslamabad Mutabakat Anlaşması”nı elektronik olarak imzaladığını belirten Şerif, muahedenin iki ülkenin liderleri tarafından elektronik olarak imzalandığını aktardı.
Şerif, “Bu muahedenin ilgili hükümetlerin en üst seviyesinde imzalanması, her iki tarafın da çatışmanın diplomatik yollarla çözülmesine olan bağlılığını göstermektedir. İslamabad Mutabakat Muahedesi derhal yürürlüğe girecek ve birinci adım olarak İran, Hürmüz Boğazı’nı derhal tekrar açacak, ABD ise deniz ablukasını derhal kaldıracaktır.” sözlerini kullandı.
Pakistan’ın, eş arabulucu Katar’ın dayanağıyla teknik seviyedeki görüşmeleri başlatmak üzere planlandığı üzere 19 Haziran 2026’da İsviçre’de resmi merasim düzenleyeceğini kaydeden Şerif, bahse ait ABD Lideri Donald Trump’a teşekkürlerini sundu.
İran lideri Mücteba Hamaney ve İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan’a derin hürmet ve takdirlerini sunan Şerif, İran Meclis ve Müzakere Heyeti Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf ve İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi’nin de ortalarında bulunduğu İran müzakere grubunun gayretlerini da takdir ettiğini belirtti.
Şerif, “Özellikle, bu noktaya ulaşılmasına yardımcı olan Katar başkanlarının samimi eforlarını ve yapan iştirakini takdir etmek isterim. Ayrıyeten, Suudi Arabistan, Türkiye ve Mısır başkanlarına, bu bahisteki vazgeçilmez rolleri ve kıymet biçilmez katkıları nedeniyle büyük takdirlerimi sunarım.” sözlerini kullandı.
Şerif son olarak, bu mutabakat zaptının, tüm bölge için daha fazla “anlayış, karşılıklı hürmet ve ortak refahın kalıcı bir temeli” olmasını dilediğini kaydetti.
Kaynak: Haberler.com
