Haber : İshak KARA
(VAN) – Dünya üzerinde Urartucayı yazıp, konuşabilen son bireylerden olan 84 yaşındaki Mehmet Kuşman, lisanı öğrenmek için 22 yıl uğraştığını ve 650 söz öğrendiğini belirterek, “Bu lisan unutulur. Çok zahmet çektik. Ben çok emek vererek öğrendim. Zira bu yazı o denli bir yazı, bu lisan o denli bir lisan ki devamlı kalbinde olacak. Kendi kendine konuşursun, güya deliymişsin üzere. Taşları görür, taşlarla konuşursun. Ağaçları görür, ağaçlarla konuşursun. Otları görür, otlarla konuşursun” dedi.
Van’da yaşayan ve dünyada Urartuca lisanını okuyup konuşabilen sayılı isimlerden olan Mehmet Kuşman, yarım asrı aşan çalışmalarıyla Urartu medeniyetinin izlerini yaşatmayı sürdürüyor. Türkiye’de Urartuca bilen 7 şahıstan biri olduğunu belirten Kuşman, kadim olan Urartu lisanı öğrenebilmek için yıllarını verdiğini söyledi.
ANKA’ya Haber Ajansı’na konuşan Kuşman, Türkiye’de 7, dünyada ise Urartuca lisanı bilen 12 kişi olduğunu bildirdi. Urartu lisanına hakkında 1962 yılında bölgeye gelen arkeologların yönlendirmesiyle başladığını tabir eden Kuşman, hayat kıssasını şu sözlerle anlattı:
“Van’ın Gürpınar ilçesinin Çavuştepe Köyü’nde 1940 yılında dünyaya geldim. 1960’ta askere gittim. 24 aylık askerlik vazifemi bitirdikten sonra köyüme, Çavuştepe’ye döndüm. Daha evvel hiç görmediğim, tanımadığım insanları okulun etrafında dolaşırken gördüm. Yanlarına gittim. Kimsiniz? diye sordum. ‘Biz arkeoloğuz, İstanbul’dan geldik. Çavuştepe’yi, yani ismi Boldağı olan dağı kazacağız’ dediler.”
“ÜÇ YILDA ALFABE TAMAMLANDI”
İşçi olarak yazıldım. Kazıların birinci haftasında bir kitabe çıkmıştı. Kitabenin üstünde oturuyorlardı. ‘Hocam, kitabenin üstünde yemek yenmez’ dedim. Aldık, getirdik. Ortadan bir iki hafta geçtikten sonra yeniden kitabeler peş peşe çıkmaya başlayınca, ‘Hocam, ben bu yazıyı öğrenemez miyim?’ dedim. ‘Yok’ dedi. ‘Hocam niçin?’ dedim. ‘Zor, kolay değil’ dedi. Ondan sonra bir doçent vardı, yanına gittim, yalvardım. Dedi ki, ‘Azimli misin?’, ‘Evet, azimliyim’. dedim. ‘O vakit biz 2-3 hafta sonra İstanbul’a döneceğiz. Sen de git, Van Kalesi’ndeki yazıtlara bak. Bir şeyler yap’ dedi. Onlar gitti, ben de Van’a gittim.
O vakit Van küçük bir kentti, orada da bir şey yoktu. Gittim, bir bakkaldan çizgili bir defter ve bir kurşun kalem aldım. Kaleye çıktım. Orada iki çeşit yazıyla karşılaştım; biri Asurca, biri Urartuca. Onları yazdık. Artık alfabe yapacağım ancak gereç yok. İran’a gittim, oradaki yazıları da topladım. Türkiye’nin her tarafını dolaştım. Suriye’de Halep’e kadar gittim. O yazıları getirdim. Üç yılda alfabe tamamlandı. O zaman Türkiye’de Kültür Bakanlığı yoktu. Turizm vardı ancak Kültür yoktu. Ulusal Eğitim Bakanlığı’na bağlıydı. Ulusal Eğitim Bakanlığı’ndan Van Valiliği’ne telefon geliyor, ‘Mehmet Kuşman’ı Ankara’daki sempozyuma gönderin’ diye. Valilik gönderdi. Gittim, taşı da gösterdim.”
“BU LİSAN O DENLİ BİR LİSAN Kİ DEVAMLI KALBİNDE OLACAK”
Kuşman, o devirde 15-20’ye yakın hocanın Urartuca bildiğini, kendisinin öğrenmesinin de 22 yılını aldığını anlattı. Bu müddette fakat 650 söz öğrenebildiğini belirten Kuşman, şöyle devam etti:
“Doğru dürüst cümle de kullanamıyordum. Zira onların yazıları bizim yazılarımız üzere değil. Biz satır okuduğumuz vakit, o sözlerin bir ikisinin yerini değiştirmek zorundasınız. Yoksa tam manasıyla cümleyi kuramazsınız. Onu da öğrendik. Ondan sonra yaş 65 olunca emekli oldum. 40 yıl 9 ay çalışmışlığım var. Emekli olunca bu sefer istekli olarak devam ettim. Buraya gelenler beni çok seviyorlar. Güya ben babalarıymışım üzere yanaklarımı öpüyorlar”
Türkiye’de 7 kişi kaldık. İçlerinde en genç ben olduğum için bakanlık beni daima yurt dışına gönderiyor. Dünyada bu lisanı bilenlerin sayısı 12 fakat hepsi yaşlı. Artık yürüyecek takat kalmadı onlarda. Urartuca lisanını bilen bir çocuğum var, o öğrendi. Van’da SGK Müdür Yardımcısıdır. Lakin bu lisan unutulur. Çok zahmet çektik. Ben çok emek vererek öğrendim. Zira bu yazı o denli bir yazı, bu lisan o denli bir lisan ki devamlı kalbinde olacak. Kendi kendine konuşursun, güya deliymişsin üzere. Taşları görür, taşlarla konuşursun. Ağaçları görür, ağaçlarla konuşursun. Otları görür, otlarla konuşursun.”
Kuşman, bölgede bulunan tapınak ve yazıtlarla ilgili şu bilgileri verdi:
“Yukarıda tapınak var. Tapınaktaki iki taşın üç satırını aldın mı şöyle der, ‘Dingir, (Tanrı, Tengri) Argişti oğlu Sarduri, oradaki tapınağı İlah İrmuşini için inşa etti.’ O kitabe kıymetli bir kitabedir. Çok sağlam ve pak kalmış. Ondan sonra da kendisinin Sarduri II olduğunu, Hoşap’ın (Güzelsu) o zamanki isminin Gugunay olduğunu, burada su kanalları açtığını, bağ ve bahçelerle hoş bir kent meydana getirdiğini, bütün bunları babası Argişti’nin anısına yaptığını söylüyor. Gugunay’da bu kanalları açtığını, bağ ve bahçelerle hoş bir kent meydana getirdiğini ve bütün bunları babası Argişti’nin anısına yaptığını söylüyor. Babasının Tuşba kentinin efendisi olduğunu anlatıyor. Ondan sonra da bir beddua var, ‘Benim yaptığım yapıtları kırmayın, yıkmayın, bozmayın. Yazdırdığım yazıları silip oburunun ismini yazmayın. Bunları yapan olursa Haldi’nin gazabına uğrasın’ diye bir beddua bırakıyor.”
Çavuştepe Kalesi’ni 1980-85 yıllarında en çok İstanbul, İzmir ve Ankara başta olmak üzere başka vilayetlerden gelenler ziyaret ediyordu. Lakin dış ülkelerden en çok Almanlar, sonra da Fransızlar geliyor. Bu sene yeniden Almanlar çoğunlukta. Amerikalılar geliyor, İngilizler, Hollandalılar, Belçikalılar, Fransızlar ve İtalyanlar geliyor. Fakat Almanlar hepsinden fazla geliyor.”
“BİZİM İÇİN BİRAZ GEÇ BİR KEŞİF OLDU LAKİN ÇOK KEYİFLİ OLDU”
Bölgeye Urartu tarihi hakkında bilgi edinmek için çeşitle geldiklerini kaydeden Hakan Tekkaya ise Urartulardan kalma eserler, yazıtlar ve sarayların etkileyici olduğunu söz ederek, şunları söyledi:
“Ülkemizin bu doğal zenginliklerini ve hoş tarihini herkesin keşfetmesi gerekiyor. Ayrıca Van’ın kendine mahsus tabiatı, havası, gölü, kedisi ve kahvaltısı ile dayanılmaz bir yer olduğunu düşünüyorum. Yani ülkemizin çekim merkezlerinden biri. Bizim için biraz geç bir keşif oldu fakat çok da keyifli oldu. Bu yapılarda da Mehmet Kuşman hocamızla birlikte Urartu tarihi hakkında bilgi sahibi olduk. Kendisi Urartu alfabesini de okuyabiliyor.”
“DİLİN DEVAM ETMESİ LAZIM”
Mimar Sinan Üniversitesi Öğretim Vazifelisi Münevver Üçer ise bölgeye ve Mehmet Kuşman’a duyduğu hayranlığı şu cümlerle anlattı:
Kaynak: Haberler.com
